MATIBABU YA KISUKARI: DAWA, INSULINI NA UDHIBITI WA SUKARI KWENYE DAMU

Kisukari (Diabetes Mellitus) ni ugonjwa wa muda mrefu unaohusisha kiwango cha glukosi (sukari) kwenye damu kuwa juu kuliko kiwango kinachofaa. Bila udhibiti mzuri, kisukari kinaweza kuathiri viungo mbalimbali vya mwili, ikiwemo moyo, figo, macho, mishipa ya fahamu na mishipa ya damu.

Udhibiti wa kisukari huhitaji zaidi ya kutumia dawa pekee. Lishe bora, shughuli za mwili, ufuatiliaji wa sukari, uzito unaofaa na uchunguzi wa afya ni sehemu muhimu za mpango wa matibabu.

Kwa nini baadhi ya watu wenye kisukari huhitaji dawa?

Kwa baadhi ya watu, mabadiliko ya lishe na mazoezi yanaweza kusaidia sana kudhibiti kiwango cha sukari kwenye damu. Hata hivyo, kwa wengine hatua hizo pekee hazitoshi.

Daktari anaweza kupendekeza dawa kulingana na:

• Aina ya kisukari.
• Kiwango cha sukari kwenye damu.
• Kipimo cha HbA1c.
• Umri na hali ya jumla ya afya.
• Magonjwa mengine yaliyopo.
• Dawa nyingine anazotumia mgonjwa.
• Hatari ya sukari kushuka sana.

Lengo la matibabu si kushusha sukari kiholela, bali kuiweka katika kiwango kinachofaa kwa usalama na kupunguza hatari ya madhara ya muda mrefu.

Insulini ni nini?

Insulini ni homoni inayozalishwa na kongosho. Kazi yake kubwa ni kusaidia glukosi kutoka kwenye damu kuingia kwenye seli ili itumike kama chanzo cha nishati.

Insulini pia hutumika kama dawa kwa watu ambao miili yao haitengenezi insulini ya kutosha au ambao wanahitaji msaada wa ziada katika kudhibiti sukari.

Je, kila mwenye kisukari anahitaji insulini?

Hapana.

Kwa kawaida, mtu mwenye kisukari cha aina ya 1 huhitaji insulini kwa sababu mwili wake hauzalishi insulini ya kutosha.

Kwa kisukari cha aina ya 2, baadhi ya wagonjwa wanaweza kudhibiti hali hiyo kwa lishe, mazoezi na dawa zisizo za insulini. Wengine wanaweza kuhitaji insulini kulingana na hali yao ya kiafya na mwitikio wa matibabu.

Uamuzi wa kuanza, kubadilisha au kusimamisha insulini unapaswa kufanywa kwa ushauri wa mtaalamu wa afya.

Aina za insulini

Insulini hutofautiana kulingana na kasi ya kuanza kufanya kazi na muda ambao athari yake hudumu.

Kwa ujumla kuna:

1. Insulini inayofanya kazi haraka

Huanza kufanya kazi kwa muda mfupi baada ya kutumiwa na mara nyingi huhusishwa na muda wa kula.

2. Insulini ya kawaida

Hufanya kazi kwa muda mrefu zaidi kuliko baadhi ya insulini zinazofanya kazi haraka.

3. Insulini ya muda wa kati

Ina muda mrefu zaidi wa kufanya kazi na inaweza kutumika kusaidia kudhibiti sukari kwa sehemu kubwa ya siku.

4. Insulini ya muda mrefu

Imeundwa kutoa athari ya insulini kwa muda mrefu zaidi ili kusaidia kudhibiti kiwango cha sukari kati ya milo na wakati wa usiku.

Aina na kipimo cha insulini hutegemea mahitaji ya mgonjwa. Hakuna dozi moja inayofaa kila mtu.

Insulini hutumiwaje?

Njia inayotumika sana ni kuingiza insulini chini ya ngozi kwa kutumia:

• Sindano na chupa ya insulini.
• Kalamu ya insulini.
• Pampu maalumu ya insulini kwa wagonjwa wanaofaa kutumia teknolojia hiyo.

Mgonjwa anayatumia matibabu ya insulini anapaswa kufundishwa namna sahihi ya kutumia kifaa chake, kuhifadhi insulini na kufuatilia sukari.

Madhara yanayoweza kutokea wakati wa kutumia insulini

Mojawapo ya matatizo muhimu ni hypoglycemia (sukari kushuka sana kwenye damu).

Dalili zinaweza kujumuisha:

• Kutetemeka.
• Kutokwa na jasho.
• Njaa kali.
• Moyo kwenda mbio.
• Kizunguzungu.
• Kuchanganyikiwa.
• Udhaifu.

Hypoglycemia kali inaweza kuwa hatari na inahitaji msaada wa haraka.

Matatizo mengine yanaweza kutokea kwenye sehemu ya sindano, hasa ikiwa sehemu hiyo inatumika mara kwa mara. Kubadilisha maeneo ya sindano kwa kufuata maelekezo ya mtaalamu kunaweza kusaidia kupunguza matatizo hayo.

Dawa nyingine za kisukari

Mbali na insulini, kuna makundi mbalimbali ya dawa zinazoweza kutumika katika udhibiti wa kisukari, hasa aina ya 2.

Dawa hizo hufanya kazi kwa njia tofauti. Baadhi zinaweza:

• Kuongeza uwezo wa mwili kutumia insulini.
• Kupunguza uzalishaji wa glukosi kutoka kwenye ini.
• Kupunguza kasi ya kufyonzwa kwa baadhi ya wanga kutoka kwenye mfumo wa chakula.
• Kuchochea kongosho kutoa insulini kwa wagonjwa wanaoweza kuzalisha insulini.
• Kuongeza utolewaji wa glukosi kupitia mkojo.
• Kuathiri homoni zinazohusika katika udhibiti wa sukari na hamu ya kula.

Dawa zinaweza kutumika peke yake au kwa mchanganyiko, kulingana na mahitaji ya mgonjwa.

Kwa nini dawa za kisukari zinapaswa kutumiwa kwa uangalifu?

Dawa za kisukari si sawa kwa kila mtu. Dawa inayomfaa mtu mmoja inaweza isifae kwa mtu mwingine kutokana na tofauti katika afya, figo, ini, uzito, umri, dawa nyingine anazotumia na mambo mengine.

Baadhi ya dawa zinaweza pia kusababisha sukari kushuka sana au madhara mengine.

Kwa hiyo, si salama kuanza, kuongeza, kupunguza au kuacha dawa ya kisukari bila ushauri wa mtaalamu wa afya.

Ufuatiliaji wa sukari ni muhimu

Mtu mwenye kisukari anahitaji kufuatilia hali yake kulingana na mpango aliopewa na mtaalamu wa afya.

Vipimo vinaweza kujumuisha:

Glukosi ya damu: Hutoa taarifa kuhusu kiwango cha sukari wakati wa kipimo.

HbA1c: Hutoa picha ya wastani wa kiwango cha sukari katika kipindi cha takribani miezi kadhaa iliyopita.

Vipimo vya figo: Ni muhimu kwa sababu kisukari kinaweza kuathiri utendaji wa figo.

Uchunguzi wa macho: Husaidia kugundua mapema mabadiliko yanayohusiana na kisukari.

Uchunguzi wa miguu na mishipa ya fahamu: Husaidia kutambua matatizo kama kupungua kwa hisia, majeraha au matatizo ya mzunguko wa damu.

Lishe na mazoezi vina nafasi gani?

Matibabu ya kisukari hayapaswi kuangalia dawa pekee.

Mlo unaofaa unaweza kusaidia kudhibiti sukari, uzito na afya ya moyo. Vivyo hivyo, shughuli za mwili zinazofaa hali ya mtu zinaweza kuongeza matumizi ya glukosi na kuboresha mwitikio wa mwili kwa insulini.

Mabadiliko ya maisha yanapaswa kuendana na hali ya mgonjwa na ushauri wa mtaalamu wa afya.

Je, tiba asili inaweza kutumika kwa mwenye kisukari?

Baadhi ya watu hutumia bidhaa za asili au virutubisho wakiwa na lengo la kusaidia afya zao. Hata hivyo, bidhaa ya asili haimaanishi moja kwa moja kwamba ni salama au inafaa kwa kila mtu.

Mtu mwenye kisukari anapaswa kumjulisha mtaalamu wa afya kuhusu bidhaa yoyote ya asili au kirutubisho anachotumia, hasa ikiwa tayari anatumia dawa za kisukari.

Usiache dawa ulizoandikiwa na daktari kwa sababu tu umeanza kutumia bidhaa ya asili.

Wakati gani mwenye kisukari anapaswa kutafuta msaada wa haraka?

Tafuta huduma ya kitabibu haraka ikiwa mtu mwenye kisukari ana:

• Kuchanganyikiwa sana au kupoteza fahamu.
• Sukari kushuka sana na dalili kutopungua.
• Kutapika mara kwa mara.
• Kupumua kwa shida au kwa kasi isiyo ya kawaida.
• Udhaifu mkubwa.
• Dalili za upungufu mkubwa wa maji mwilini.
• Maumivu makali ya kifua.
• Dalili nyingine kali au zisizo za kawaida.

Hitimisho

Udhibiti wa kisukari ni mchakato unaohitaji ufuatiliaji wa mara kwa mara. Kwa baadhi ya wagonjwa, lishe na mazoezi vinaweza kuwa sehemu muhimu ya mpango wa matibabu; wengine huhitaji dawa za kumeza, sindano, insulini au mchanganyiko wa zamatibabu.

Jambo muhimu ni kupata tathmini inayolingana na hali yako binafsi, kufuatilia kiwango cha sukari na HbA1c, kutumia dawa kama ulivyoelekezwa na kufanya uchunguzi wa mara kwa mara.

Usibadilishe dawa au dozi ya insulini bila kupata ushauri wa mtaalamu wa afya.