Chunusi ni miongoni mwa matatizo ya ngozi yanayowapata watu wengi duniani. Ingawa mara nyingi huhusishwa na kipindi cha balehe, ukweli ni kwamba chunusi zinaweza kumpata mtu katika umri tofauti, wakiwemo vijana, wanawake na wanaume watu wazima. Kwa baadhi ya watu huwa ni tatizo la muda linalopungua kadiri umri unavyoongezeka, lakini kwa wengine linaweza kuendelea kwa miaka kadhaa, kurudia mara kwa mara au kuacha madoa na makovu.

Kitaalamu, chunusi huitwa Acne vulgaris. Hali hii huhusisha hasa vinyweleo vya ngozi na tezi zinazozalisha mafuta, zinazojulikana kama sebaceous glands. Chunusi hutokea pale ambapo kuna mwingiliano wa mambo kadhaa, ikiwa ni pamoja na kuzalishwa kwa mafuta mengi ya ngozi, kuziba kwa vinyweleo, mabadiliko katika mazingira ya vijidudu wanaoishi kwenye ngozi na mwitikio wa uchochezi wa mwili.

Kwa hiyo, ni muhimu kuondoa dhana kwamba mtu mwenye chunusi lazima awe mchafu au hajitunzi. Usafi wa ngozi ni muhimu, lakini chunusi si tatizo linalosababishwa na uchafu pekee.

Chunusi ni nini?

Chunusi ni hali ya ngozi inayohusisha kuziba na kuvimba kwa vinyweleo. Kila kinyweleo huwa na mzizi wa nywele na, katika sehemu nyingi za mwili, huhusishwa na tezi ya mafuta.

Tezi hizi hutengeneza sebum, yaani mafuta ya asili yanayosaidia kulainisha ngozi na kuilinda dhidi ya ukavu.

Katika mazingira ya kawaida, sebum husafiri kupitia kinyweleo hadi kwenye uso wa ngozi. Lakini ikiwa sebum inazalishwa kwa wingi, au seli zilizokufa za ngozi zinakusanyika na kuziba njia ya kinyweleo, mazingira ya chunusi yanaweza kuanza kujengwa.

Mchakato huo unaweza kueleweka kwa urahisi kama:

Mabadiliko ya mafuta ya ngozi → mkusanyiko wa seli zilizokufa → kuziba kwa kinyweleo → uchochezi → kutokea kwa chunusi.

Hata hivyo, mchakato huu ni changamano zaidi kuliko hatua hizo chache, kwa sababu homoni, vinasaba, mazingira ya ngozi na mwitikio wa kinga ya mwili pia vinaweza kuhusika.

Kwa nini chunusi hutokea?

Hakuna sababu moja inayosababisha chunusi kwa kila mtu. Mara nyingi hutokana na mambo kadhaa yanayofanya kazi kwa pamoja.

1. Uzalishaji mkubwa wa sebum

Sebum ni muhimu kwa afya ya ngozi, lakini ikizalishwa kwa kiwango kikubwa inaweza kuongeza uwezekano wa vinyweleo kuziba.

Wakati wa balehe, mabadiliko ya homoni yanaweza kuchochea tezi za mafuta kufanya kazi zaidi. Ndiyo sababu vijana wengi huanza kupata chunusi katika kipindi hiki.

Hata hivyo, mtu mzima pia anaweza kuwa na uzalishaji mkubwa wa sebum kutokana na sababu mbalimbali.

2. Kuziba kwa vinyweleo

Ngozi hujiondoa seli zilizokufa kila siku. Kwa mtu mwenye chunusi, seli hizi zinaweza kutokusanyika na kuondolewa kwa namna inayofaa, na hivyo kuchanganyika na sebum ndani ya kinyweleo.

Kinyweleo kinapoziba, huweza kuunda comedone.

Comedone inaweza kuwa:

• Open comedone — inayojulikana kama blackhead.
• Closed comedone — inayojulikana kama whitehead.

Hizi mara nyingi ndizo hatua za mwanzo za aina fulani za chunusi.

Homoni zina nafasi gani?

Homoni zina nafasi kubwa katika chunusi, hasa homoni za kundi la androgens.

Wakati wa balehe, kiwango cha homoni hizi huongezeka na kinaweza kuchochea tezi za mafuta.

Hii inaweza kusababisha:

• Kuongezeka kwa mafuta ya ngozi
• Kuongezeka kwa uwezekano wa vinyweleo kuziba
• Kuongezeka kwa mazingira yanayofaa kwa uchochezi

Kwa wanawake, mabadiliko ya homoni yanaweza pia kuhusishwa na chunusi zinazoonekana au kuongezeka katika vipindi fulani vya mzunguko wa hedhi.

Kwa baadhi ya wanawake watu wazima, chunusi huonekana zaidi sehemu ya chini ya uso, hasa karibu na kidevu na taya, ingawa muundo huu pekee hauwezi kuthibitisha chanzo cha homoni.

Bakteria na chunusi

Ngozi ya binadamu ina aina nyingi za vijidudu wanaoishi juu na ndani ya ngozi bila kusababisha ugonjwa kwa kawaida.

Miongoni mwa bakteria wanaohusishwa na chunusi ni Cutibacterium acnes.

Bakteria hawa wanaweza kuhusika katika mazingira ya kinyweleo kilichoziba na kuchangia mwitikio wa uchochezi.

Ni muhimu kuelewa kwamba hii haimaanishi chunusi ni ugonjwa unaosababishwa na bakteria pekee. Chunusi ni hali yenye sababu nyingi.

Ndiyo maana matibabu yake hayaishii tu katika "kuua bakteria"; matibabu yanaweza pia kulenga kuziba kwa vinyweleo, mafuta mengi na uchochezi.

Uchochezi ni nini katika chunusi?

Uchochezi ni sehemu muhimu ya mchakato wa chunusi.

Mwili unapogundua mabadiliko ndani ya kinyweleo, mfumo wa kinga unaweza kuitikia na kusababisha dalili kama:

• Uwekundu
• Kuvimba
• Joto katika eneo
• Maumivu
• Kuongezeka kwa ukubwa wa kidonda

Ndiyo maana chunusi nyingine huwa ndogo na haziumi, wakati nyingine huwa kubwa, nyekundu na zenye maumivu.

Aina kuu za chunusi

Kuelewa aina ya chunusi ni muhimu kwa sababu si kila chunusi inahitaji njia sawa ya matibabu.

Blackheads — Vichwa vyeusi

Blackhead hutokea pale kinyweleo kinapoziba lakini sehemu yake ya juu ikiwa wazi.

Rangi nyeusi haimaanishi kuwa uchafu umeingia kwenye ngozi. Rangi hiyo hutokana zaidi na mabadiliko ya yaliyomo kwenye kinyweleo yanapokutana na hewa.

Kwa hiyo, kuosha uso kwa nguvu hakutibu blackheads.

Whiteheads — Vichwa vyeupe

Whitehead hutokea wakati kinyweleo kinapoziba na sehemu yake ya juu kufungwa.

Huonekana kama kijipele kidogo cheupe au cha rangi inayokaribiana na ngozi.

Whiteheads ni miongoni mwa aina za chunusi zisizo na uchochezi mkubwa.

Papules

Papules ni vijipele vidogo vilivyoinuka juu ya ngozi na mara nyingi huwa vyekundu.

Kwa kawaida havina usaha unaoonekana.

Hutokana na uchochezi unaotokea ndani au karibu na kinyweleo.

Pustules

Pustules ni chunusi zinazoweza kuwa na sehemu nyeupe au ya njano katikati kutokana na mkusanyiko wa usaha.

Mara nyingi huzungukwa na eneo jekundu la uchochezi.

Kuzibonyeza kunaweza kuongeza uwezekano wa majeraha, madoa na makovu.

Nodules na cysts

Hizi ni aina zinazoweza kuwa kali zaidi.

Nodules

Nodules ni vinundu vikubwa vinavyotokea ndani zaidi ya ngozi. Mara nyingi huwa vigumu na vinaweza kuuma.

Cysts

Cysts ni vidonda vikubwa vilivyo ndani zaidi ya ngozi na vinaweza kuwa na majimaji au usaha.

Chunusi za aina hizi zinaweza kuongeza hatari ya makovu ya kudumu.

Mtu mwenye nodules au cysts nyingi anashauriwa kutafuta tathmini ya kitaalamu badala ya kujaribu kuzipasua au kuzitibu kwa njia kali nyumbani.

Chunusi huonekana sehemu gani?

Chunusi huonekana zaidi katika maeneo yenye tezi nyingi za mafuta.

Maeneo hayo yanaweza kuwa:

• Uso
• Paji la uso
• Pua
• Mashavu
• Kidevu
• Taya
• Shingo
• Kifua
• Mabega
• Mgongo

Kwa baadhi ya watu, chunusi za mgongoni zinaweza kuwa nyingi na kuleta usumbufu hasa wakati wa kuvaa nguo zinazobana au wakati wa kufanya shughuli zinazoongeza jasho.

Je, chunusi ni kwa sababu ya uchafu?

Hili ni moja ya dhana zinazopaswa kurekebishwa.

Chunusi si sawa na uchafu.

Mtu anaweza kuosha uso vizuri na bado akawa na chunusi.

Kuosha ngozi kwa upole ni muhimu, lakini kusugua kwa nguvu au kutumia sabuni kali kwa lengo la "kuondoa uchafu wa chunusi" kunaweza kuleta tatizo jingine.

Ngozi inapowashwa au kukauka kupita kiasi, inaweza kuwa na wekundu, kuwasha na kuharibika kwa kinga yake ya asili.

Kwa hiyo, lengo si kuisafisha ngozi mpaka ikauke kabisa; lengo ni kuitunza ngozi bila kuivuruga.

Kwa nini baadhi ya watu hupata chunusi zaidi kuliko wengine?

Hili linaweza kutokana na tofauti za:

• Vinasaba
• Homoni
• Uzalishaji wa sebum
• Tabia ya vinyweleo kuziba
• Mwitikio wa uchochezi
• Bidhaa zinazotumiwa kwenye ngozi
• Mazingira
• Msongo wa mawazo
• Baadhi ya dawa
• Mambo ya maisha

Ndiyo maana watu wawili wanaweza kutumia bidhaa ile ile lakini wakapata matokeo tofauti.

Chunusi kwa vijana

Chunusi wakati wa balehe ni jambo la kawaida kwa sababu mwili unapitia mabadiliko makubwa ya homoni.

Tezi za mafuta huanza kufanya kazi zaidi na ngozi inaweza kuwa na mafuta mengi kuliko ilivyokuwa utotoni.

Hata hivyo, "ni kawaida" haimaanishi kwamba chunusi kali zinapaswa kupuuzwa.

Ikiwa chunusi zinaanza kuwa kubwa, zenye maumivu au zinaacha makovu, ni muhimu kutafuta ushauri wa kitaalamu mapema.

Chunusi kwa watu wazima

Chunusi zinaweza kuendelea baada ya balehe au kuanza kwa mara ya kwanza wakati wa utu uzima.

Kwa mtu mzima, ni muhimu kuangalia mazingira yote yanayoweza kuchangia hali hiyo, badala ya kudhani kuwa ni tatizo la usafi.

Kwa wanawake, mabadiliko ya homoni yanaweza kuwa sehemu ya picha ya kliniki. Pia, baadhi ya dawa na bidhaa za ngozi zinaweza kuchangia kuziba kwa vinyweleo.

Ikiwa chunusi zinaanza ghafla na kwa kiwango kikubwa katika utu uzima, tathmini ya mtaalamu wa afya inaweza kusaidia kutafuta sababu zinazoweza kurekebishwa.

Je, chunusi huambukiza?

Kwa kawaida, chunusi si ugonjwa wa kuambukiza kutoka mtu mmoja kwenda mwingine.

Huwezi kupata chunusi kwa kumshika mtu mwenye chunusi, kukaa naye au kushiriki naye mazingira ya kawaida.

Hii ni tofauti na baadhi ya magonjwa ya ngozi yanayosababishwa na maambukizi yanayoweza kuenea.

Je, chunusi huisha zenyewe?

Kwa baadhi ya watu, chunusi hupungua kadiri muda unavyopita.

Lakini si kila mtu hupata nafuu bila matibabu.

Chunusi zinaweza:

• Kuendelea kwa muda mrefu
• Kurudia
• Kuacha madoa
• Kuacha makovu
• Kuathiri hali ya kujiamini

Kwa hiyo, chunusi zinazoendelea au kuwa kali hazipaswi kupuuzwa kwa sababu tu zinaonekana kama tatizo la kawaida la ujana.

Sehemu ya Kwanza: Jambo la msingi la kukumbuka

Chunusi ni hali ya ngozi yenye sababu nyingi, si matokeo ya uchafu pekee.

Msingi wa mchakato wake ni mwingiliano wa:

homoni → mafuta ya ngozi → kuziba kwa vinyweleo → mabadiliko ya mazingira ya kinyweleo → uchochezi → chunusi.

Lakini kila mtu anaweza kuwa na mchanganyiko tofauti wa sababu hizi.