Kisukari ni Nini?

KISUKARI NI NINI?

Kisukari, kinachojulikana kitaalamu kama Diabetes Mellitus, ni ugonjwa sugu wa kimetaboliki unaotokea pale mwili unaposhindwa kudhibiti kiwango cha glukosi (glucose) kwenye damu kwa ufanisi unaotakiwa. Hali hii hutokana na hitilafu katika uzalishaji wa homoni ya insulini, matumizi ya insulini na seli za mwili, au mchanganyiko wa matatizo hayo mawili.

Kwa lugha rahisi, kisukari ni hali ambayo husababisha kiwango cha sukari kwenye damu kuwa juu kuliko kiwango kinachotakiwa kwa sababu mfumo wa mwili unaohusika na kudhibiti sukari haufanyi kazi ipasavyo.

Hata hivyo, ili kuelewa kisukari kwa undani, ni muhimu kwanza kufahamu namna mwili wa binadamu unavyopata, kutumia na kudhibiti sukari.

SUKARI INATOKA WAPI NA INA KAZI GANI MWILINI?

Kila unapokula chakula, mfumo wa mmeng'enyo wa chakula hukivunja na kukigeuza kuwa virutubisho mbalimbali vinavyoweza kutumiwa na mwili. Baadhi ya vyakula vyenye wanga, kama vile wali, ugali, viazi, ndizi na mikate, huvunjwa na kuwa glukosi.

Glukosi ni aina ya sukari inayozunguka kwenye damu na kutumika kama chanzo muhimu cha nishati kwa seli za mwili.

Nishati hii inahitajika katika shughuli mbalimbali za mwili, zikiwemo:

• Kufanya kazi kwa ubongo na mfumo wa fahamu.
• Kusinyaa na kulegea kwa misuli.
• Kudumisha shughuli za moyo na viungo vingine.
• Kusaidia michakato ya ukuaji na ukarabati wa seli.
• Kuendesha shughuli mbalimbali za kimetaboliki.

Kwa hiyo, sukari yenyewe si kitu kibaya kwa mwili. Kinyume chake, glukosi ni muhimu kwa maisha. Tatizo hujitokeza pale kiwango chake kinapokuwa juu kupita kiasi na kwa muda mrefu kutokana na mwili kushindwa kukidhibiti ipasavyo.

INSULINI NI NINI NA KWA NINI NI MUHIMU KATIKA KUDHIBITI KISUKARI?

Insulini ni homoni inayozalishwa na seli maalumu za beta (Beta Cells) zilizopo kwenye kongosho (Pancreas).

Homoni hii ina jukumu muhimu sana katika kudhibiti kiwango cha glukosi kwenye damu.

Baada ya kula, kiwango cha glukosi kwenye damu huongezeka. Kongosho hutambua ongezeko hilo na kutoa insulini. Insulini husaidia seli za mwili, hasa za misuli na tishu za mafuta, kuchukua glukosi kutoka kwenye damu na kuitumia kwa ajili ya kuzalisha nishati au kuihifadhi kwa matumizi ya baadaye.

Aidha, insulini husaidia kudhibiti uzalishaji wa glukosi kwenye ini na kuratibu matumizi na uhifadhi wa nishati mwilini.

Kwa mtu ambaye mfumo wake wa kimetaboliki unafanya kazi vizuri, uzalishaji na utendaji wa insulini husaidia kuweka sukari kwenye damu katika viwango vinavyofaa.

Lakini mtu anapokuwa na kisukari, mfumo huu huvurugika.

KINACHOTOKEA MWILINI WAKATI MTU ANAPOKUWA NA KISUKARI

Kuna matatizo makuu mawili yanayoweza kusababisha ongezeko la sukari kwenye damu.

1. Mwili kushindwa kuzalisha insulini ya kutosha

Hali hii hutokea pale kongosho linaposhindwa kuzalisha insulini inayohitajika kudhibiti glukosi kwenye damu. Katika kisukari cha aina ya kwanza, mfumo wa kinga ya mwili hushambulia kimakosa seli za beta zinazozalisha insulini, na kusababisha upungufu mkubwa au kukosekana kwa homoni hiyo.

2. Mwili kushindwa kutumia insulini ipasavyo

Hali hii inajulikana kitaalamu kama Insulin Resistance.

Katika hali hii, seli za mwili hazijibu ipasavyo ujumbe unaotolewa na insulini. Matokeo yake, glukosi haiingii kwenye seli kwa ufanisi unaotakiwa.

Mwanzoni, kongosho linaweza kujaribu kufidia tatizo hilo kwa kuzalisha insulini nyingi zaidi. Hata hivyo, kadiri hali inavyoendelea, kongosho linaweza kushindwa kukidhi mahitaji ya mwili na uzalishaji wa insulini ukawa hautoshi.

Huu ndio utaratibu muhimu unaohusika katika maendeleo ya kisukari cha aina ya pili.

Matokeo ya matatizo haya ni mkusanyiko wa glukosi kwenye mfumo wa damu, hali inayojulikana kitaalamu kama Hyperglycemia.

AINA KUU ZA KISUKARI

Kitaalamu, kisukari kina aina mbalimbali, lakini aina kuu zinazojulikana zaidi ni hizi:

1. Kisukari cha Aina ya Kwanza (Type 1 Diabetes)

Hii ni aina ya kisukari inayotokea pale mfumo wa kinga ya mwili unaposhambulia na kuharibu seli za beta kwenye kongosho zinazozalisha insulini.

Matokeo yake, mwili huzalisha insulini kidogo sana au hauzalishi kabisa.

Aina hii inaweza kumpata mtoto, kijana au mtu mzima. Si lazima iwe imesababishwa na ulaji mwingi wa sukari au uzito mkubwa wa mwili.

2. Kisukari cha Aina ya Pili (Type 2 Diabetes)

Hii ndiyo aina inayowapata watu wengi zaidi wenye kisukari.

Hutokea pale seli za mwili zinapokuwa na mwitikio mdogo kwa insulini, hali inayojulikana kama Insulin Resistance. Baadaye, kongosho linaweza kushindwa kuzalisha insulini ya kutosha kufidia upinzani huo.

Aina hii huhusishwa na mchanganyiko wa mambo mbalimbali, yakiwemo urithi wa vinasaba, umri, uzito mkubwa wa mwili, kutofanya mazoezi ya kutosha na baadhi ya mifumo ya ulaji.

3. Kisukari cha Ujauzito (Gestational Diabetes)

Hii ni hali ya ongezeko la sukari kwenye damu inayojitokeza wakati wa ujauzito.

Mabadiliko ya homoni wakati wa ujauzito yanaweza kuongeza upinzani wa mwili dhidi ya insulini. Kongosho linaposhindwa kuzalisha insulini ya kutosha kukidhi mahitaji yaliyoongezeka, kiwango cha sukari kwenye damu huweza kupanda.

Hali hii inahitaji ufuatiliaji wa kitaalamu kwa sababu inaweza kuathiri afya ya mama na mtoto.

KWA NINI KISUKARI HUITWA UGONJWA SUGU?

Kisukari huitwa ugonjwa sugu kwa sababu huhusisha mabadiliko katika mfumo wa kimetaboliki ambayo yanaweza kuendelea kwa muda mrefu.

Hata kama mtu hajisikii maumivu au haonyeshi dalili zozote, kiwango cha sukari kwenye damu kinaweza kuwa juu kwa muda mrefu.

Ndiyo maana kisukari cha aina ya pili kinaweza kuwepo mwilini kwa miaka kadhaa bila mtu kugundua.

Hali hii inafanya vipimo vya mara kwa mara kuwa muhimu, hasa kwa watu wenye vihatarishi vya kupata ugonjwa huo.

JE, KISUKARI NI UGONJWA WA SUKARI PEKE YAKE?

Hapana.

Ingawa jina lake linahusishwa na sukari, kisukari si tatizo la sukari pekee. Ni ugonjwa unaohusisha mfumo mzima wa kimetaboliki, ambao unajumuisha namna mwili unavyotumia na kuhifadhi wanga, mafuta na protini.

Insulini ina nafasi kubwa katika kuratibu michakato hiyo. Inapokosekana au mwili unaposhindwa kuitumia vizuri, mabadiliko yanaweza kutokea katika matumizi ya nishati na uchakataji wa virutubisho mbalimbali.

Kwa hiyo, kisukari kinapaswa kueleweka kama tatizo pana la kimetaboliki, si suala la kula sukari nyingi pekee.

KISUKARI KINAWEZA KUATHIRI VIUNGO VYA MWILI?

Ndiyo. Sukari inapobaki kwenye damu katika viwango vya juu kwa muda mrefu, inaweza kusababisha uharibifu wa taratibu kwenye mishipa ya damu na mfumo wa fahamu.

Viungo vinavyoweza kuathirika ni pamoja na:

• Moyo: Kisukari huongeza hatari ya magonjwa ya moyo na mishipa ya damu.
• Figo: Kinaweza kuharibu vichujio vidogo vya damu vilivyopo kwenye figo na kusababisha kupungua kwa uwezo wake wa kufanya kazi.
• Macho: Kinaweza kuharibu mishipa midogo ya damu kwenye retina na kuathiri uwezo wa kuona.
• Mfumo wa fahamu: Kinaweza kusababisha uharibifu wa neva, hali inayoweza kuleta ganzi, maumivu, kuwaka moto au kuchomachoma kwenye miguu na mikono.
• Miguu: Mchanganyiko wa uharibifu wa neva na mzunguko hafifu wa damu unaweza kuongeza hatari ya vidonda na maambukizi.

Haya ni baadhi ya madhara yanayoweza kujitokeza kadiri ugonjwa unavyoendelea bila udhibiti unaofaa.

HITIMISHO

Kisukari ni ugonjwa wa kimetaboliki unaohusisha kushindwa kwa mwili kudhibiti kiwango cha glukosi kwenye damu kutokana na upungufu wa insulini, mwili kushindwa kuitumia ipasavyo au sababu zote mbili kwa pamoja.

Kuelewa namna ugonjwa huu unavyojitokeza ni hatua muhimu katika kutambua uzito wa tatizo, kuelewa mabadiliko yanayotokea mwilini na kuchukua hatua zinazofaa kwa wakati.

Jambo muhimu unalopaswa kufahamu ni kwamba kisukari kinaweza kudhibitiwa kwa ufuatiliaji sahihi wa kitaalamu, lishe inayofaa, mazoezi na matibabu yanayolingana na aina na hali ya mgonjwa. Usisubiri dalili kali ndipo uanze kufuatilia afya yako.

Kumbuka: Utambuzi wa kisukari hufanywa kwa vipimo vya kitabibu, vikiwemo sukari ya damu baada ya kufunga (Fasting Blood Glucose), kipimo cha HbA1c na kipimo cha uvumilivu wa glukosi (Oral Glucose Tolerance Test). Dalili pekee hazitoshi kuthibitisha kuwa mtu ana kisukari.

Dawa au tiba bora ya kisukari inapaswa kusaidia mwili kudhibiti kiwango cha glucose kwenye damu kwa usalama, badala ya kushusha tu namba ya sukari kwa muda mfupi. Inapaswa kusaidia kupunguza hyperglycemia (sukari kuwa juu), kuboresha matumizi ya insulini, kudhibiti uzalishaji wa glucose kutoka kwenye ini na kusaidia mwili kudhibiti ongezeko la sukari baada ya kula.

Tiba yenye ufanisi pia inapaswa kuzingatia afya ya mwili kwa ujumla. Kwa mgonjwa anayehitaji, inaweza kusaidia katika udhibiti wa uzito na kupunguza hatari zinazohusiana na kisukari kwa moyo, mishipa ya damu na figo. Wakati huo huo, usalama ni muhimu; tiba haipaswi kusababisha sukari kushuka kupita kiasi (hypoglycemia) au kuleta madhara yasiyokubalika.

Hatimaye, ubora wa tiba ya kisukari unapaswa kutathminiwa kwa pamoja na matokeo ya vipimo kama fasting blood glucose na HbA1c. Kwa hiyo, tiba bora ni ile inayothibitisha ufanisi na usalama kwa mgonjwa husika.

Diabeze Natural ni dawa bora sana ya kisukari ambayo ni salama sana kwa mtumiaji imepimwa na kuthibitishwa na Mkemia Mkuu wa Serikali Lab No. 811/2019.