JINSI YA KUCHAGUA, KUPANGA NA KULA VYAKULA KWA MGONJWA WA KISUKARI
Katika sehemu ya kwanza tumeona kwamba udhibiti wa kisukari hauhusiani tu na kuacha sukari au kuondoa wali na ugali kwenye chakula. Kinachohitajika ni kuelewa aina ya chakula, kiasi, mchanganyiko wa mlo na mwitikio wa mwili wako baada ya kula.
Sasa tunakwenda kwenye sehemu muhimu zaidi: jinsi ya kutumia maarifa hayo katika maisha ya kila siku.
Ugali, Wali, Viazi, Mihogo na Ndizi: Je, Mgonjwa wa Kisukari Anaweza Kula?
Ndiyo, lakini kwa mpangilio na kiasi kinachofaa.
Vyakula kama ugali, wali, viazi, mihogo na ndizi za kupika vina carbohydrate. Carbohydrate hubadilishwa mwilini na kuwa glucose, ambayo inaweza kuongeza kiwango cha sukari kwenye damu.
Hii haimaanishi kwamba vyakula hivyo ni marufuku kwa kila mtu mwenye kisukari.
Tatizo hutokea pale mtu anapokula sehemu kubwa sana ya chakula chenye wanga, hasa ikiwa sahani haina mboga za kutosha na chanzo kinachofaa cha protini.
Kwa hiyo, badala ya kujiuliza:
“Je, ugali ni mbaya kwa mgonjwa wa kisukari?”
Jiulize:
“Ni kiasi gani cha ugali ninachokula, na nimeuchanganya na nini?”
Hapo ndipo uelewa wa lishe ya kisukari unapoanza.
Kanuni ya Sahani ya Mgonjwa wa Kisukari
Njia rahisi ya kuanza kupanga mlo ni kuigawa sahani yako katika makundi makuu.
Kwa ujumla:
Nusu ya sahani: mboga zisizo na wanga mwingi.
Robo ya sahani: chanzo cha protini kama samaki, kuku, mayai au kunde.
Robo ya sahani: chakula chenye carbohydrate kama ugali, wali, viazi, ndizi za kupika au nafaka nyingine.
Hii inaweza kusaidia kupunguza tabia ya kufanya wanga kuwa sehemu kubwa kuliko mahitaji ya mlo.
Lakini kumbuka: hii ni kanuni ya kupanga mlo, si kipimo cha lazima kwa kila mgonjwa. Mtu mwenye mahitaji maalum ya lishe anaweza kuhitaji mpango tofauti kutoka kwa mtaalamu wa lishe au timu yake ya afya.
Mboga Zina Nafasi Gani Katika Mlo?
Mboga nyingi zisizo na wanga mwingi zinaweza kuwa sehemu kubwa ya sahani.
Mifano ni:
- mchicha;
- kisamvu;
- matembele;
- kabichi;
- bamia;
- broccoli;
- biringanya;
- tango;
- nyanya;
- pilipili hoho.
Mboga hizi huongeza dietary fiber, yaani nyuzinyuzi lishe, pamoja na vitamini, madini na virutubisho vingine muhimu.
Nyuzinyuzi ni muhimu kwa sababu zinaweza kusaidia katika afya ya mfumo wa mmeng'enyo wa chakula na zinaweza kusaidia mwitikio wa glucose kuwa wa taratibu zaidi kuliko mlo wenye carbohydrate iliyosindikwa sana na usio na nyuzinyuzi za kutosha.
Matunda: Usiyahofu, Yatumie kwa Akili
Mgonjwa wa kisukari hahitaji kuogopa kila tunda.
Lakini kuna tofauti kubwa kati ya:
kula tunda zima
na
kunywa juisi ya tunda.
Tunda zima lina muundo wake wa asili na nyuzinyuzi, wakati juisi inaweza kufanya iwe rahisi kutumia kiasi kikubwa cha carbohydrate kwa muda mfupi.
Kwa hiyo, mara nyingi ni bora kula tunda zima kuliko kulinywa kama juisi.
Pia, usifikiri kwamba kwa sababu tunda ni “la afya” unaweza kula bila kuzingatia kiasi.
Kiasi bado ni muhimu.
Juisi ya Matunda: Mtego Ambao Wengi Hawaoni
Mtu anaweza kusema:
“Situmii soda. Mimi nakunywa juisi ya matunda ya nyumbani.”
Hilo linaweza kuwa bora kuliko baadhi ya vinywaji vyenye sukari iliyoongezwa, lakini halimaanishi kwamba juisi ni sawa na kula tunda zima.
Unapokunywa juisi, ni rahisi kutumia matunda mengi ndani ya glasi moja kuliko ambavyo ungeweza kuyala kama matunda mazima.
Kwa mgonjwa wa kisukari, hii ni muhimu kwa sababu jumla ya carbohydrate inayotumiwa ina nafasi katika udhibiti wa glucose.
Kwa hiyo:
Tunda zima mara nyingi ni chaguo bora kuliko juisi.
Vyakula vya Kukaanga: Tatizo Si Sukari Pekee
Kisukari hakihusu glucose pekee.
Afya ya moyo na mishipa pia ni muhimu.
Vyakula vya kukaanga mara kwa mara vinaweza kuongeza ulaji wa mafuta na calories, hasa vinapokuwa sehemu ya mlo usio na uwiano.
Mifano ni:
- chipsi;
- kuku wa kukaanga;
- maandazi;
- vitafunio vya kukaanga;
- baadhi ya vyakula vya viwandani vilivyokaangwa.
Hii haimaanishi kwamba chakula kimoja kinacholiwa mara moja ndicho kinachosababisha madhara yote.
Kinachotakiwa kuangaliwa ni mlo wa jumla na mtindo wa maisha kwa muda mrefu.
Vyakula Vilivyosindikwa Sana
Mgonjwa wa kisukari anapaswa kuwa mwangalifu na vyakula vinavyoweza kuwa na:
- sukari iliyoongezwa;
- unga uliosafishwa;
- mafuta mengi;
- sodium nyingi;
- calories nyingi kwa kiasi kidogo cha chakula.
Mifano inaweza kujumuisha soda, keki, biskuti, pipi na baadhi ya vitafunio vya viwandani.
Kabla ya kununua bidhaa iliyofungashwa, ni vizuri kuangalia Nutrition Facts au taarifa ya virutubisho kwenye lebo inapopatikana.
Angalia hasa:
Total carbohydrate
Added sugars
Dietary fiber
na ukubwa wa serving size.
Hili ni muhimu kwa sababu wakati mwingine mtu anaangalia tu maneno kama “low fat” au “natural” bila kuangalia kiasi cha carbohydrate na sukari iliyoongezwa.
Makosa 10 Yanayoweza Kufanya Sukari Ibaki Juu
1. Kuacha sukari lakini kuendelea kutumia carbohydrate nyingi
Kuacha vijiko vya sukari kwenye chai ni hatua nzuri, lakini kama sehemu kubwa ya mlo bado inatokana na vyakula vya wanga kwa kiasi kikubwa, glucose inaweza kuendelea kuwa juu.
2. Kula chakula kingi kwa sababu ni “cha asili”
Ugali wa dona, mihogo, viazi vitamu na ndizi za kupika vinaweza kuwa sehemu ya lishe, lakini si vyakula vya kula bila kuzingatia kiasi.
3. Kunywa juisi badala ya kula matunda
Juisi inaweza kufanya ulaji wa carbohydrate uwe mkubwa bila kutoa shibe sawa na tunda zima.
4. Kusahau ukubwa wa sehemu
Portion control ni sehemu muhimu ya udhibiti wa lishe.
Hata chakula chenye ubora mzuri kinaweza kuleta carbohydrate nyingi ikiwa kiasi chake ni kikubwa sana.
5. Kula wanga pekee
Sahani yenye sehemu kubwa ya wanga na mboga chache inaweza kuwa tofauti na sahani yenye uwiano mzuri wa mboga, protini na carbohydrate.
6. Kutofanya mazoezi
Mazoezi husaidia mwili kutumia glucose na yanaweza kuboresha insulin sensitivity, yaani uwezo wa seli kuitikia insulini.
Mtu mwenye kisukari anapaswa kupata ushauri unaofaa kuhusu aina na kiwango cha mazoezi, hasa ikiwa ana magonjwa mengine.
7. Kutolala vizuri
Usingizi usio wa kutosha unaweza kuathiri homoni na michakato mbalimbali inayohusiana na metabolism.
8. Msongo mkubwa wa mawazo
Stress inaweza kuathiri homoni kama cortisol na adrenaline, ambazo zinaweza kuathiri kiwango cha glucose kwa baadhi ya watu.
9. Kutotumia dawa kama ilivyoelekezwa
Lishe nzuri haiwezi kuchukua nafasi ya dawa kwa kila mgonjwa.
Kama umepewa dawa, zitumie kama ulivyoelekezwa na mtoa huduma wako wa afya.
10. Kuangalia kipimo kimoja tu
Glucose inaweza kubadilika kulingana na muda wa siku, chakula, mazoezi, dawa, ugonjwa, msongo wa mawazo na mambo mengine.
Ndiyo maana tathmini ya kisukari inahitaji kuangalia mwenendo kwa muda, pamoja na vipimo vinavyofaa kama HbA1c inapopendekezwa.
MFANO WA MPANGILIO WA MLO WA SIKU
Mfano huu ni wa elimu tu na haupaswi kuchukuliwa kama mpango maalum wa lishe kwa kila mgonjwa.
Asubuhi
Unaweza kuchagua mlo wenye:
- chanzo cha protini;
- mboga;
- sehemu iliyodhibitiwa ya carbohydrate;
- na maji au kinywaji kisicho na sukari iliyoongezwa.
Mchana
Tengeneza sahani yenye:
Mboga nyingi + protini + sehemu iliyodhibitiwa ya wanga.
Kwa mfano, mboga za majani, samaki na kiasi kinachofaa cha ugali au wali.
Jioni
Rudia kanuni hiyo hiyo lakini zingatia mahitaji yako ya siku nzima.
Hakuna ulazima wa kila mtu kula chakula kilekile kila siku.
Lengo ni kujenga mfumo ambao unaweza kuufuata kwa muda mrefu.
Je, Mgonjwa wa Kisukari Anatakiwa Kula Mara Ngapi?
Hakuna idadi moja ya milo inayofaa kwa kila mgonjwa.
Baadhi ya watu hula milo mitatu kwa siku, wengine wanaweza kuwa na mpangilio tofauti kulingana na dawa, shughuli zao, mahitaji ya nishati na ushauri wa kitaalamu.
Jambo muhimu zaidi ni mpangilio unaolingana na mahitaji ya mtu na matibabu yake.
Mtu anayetumia dawa zinazoweza kusababisha hypoglycemia, yaani kushuka kwa glucose chini ya kiwango salama, anahitaji kuwa makini zaidi kuhusu muda na kiasi cha milo.
Kwa hiyo, usibadilishe ratiba ya chakula kwa kiasi kikubwa bila kuelewa jinsi inavyoweza kuathiri dawa zako.
Je, Mgonjwa wa Kisukari Anaweza Kula Ugali wa Dona Kila Siku?
Anaweza kuutumia kama sehemu ya mlo, lakini jibu sahihi si:
“Ndiyo, unaweza kula kiasi chochote.”
Ugali wa dona bado una carbohydrate.
Faida ya nafaka isiyokobolewa kwa kiasi kikubwa inahusishwa na kuwa na nyuzinyuzi zaidi kuliko nafaka iliyosafishwa sana, lakini fiber haifanyi carbohydrate kutokuwa na athari kwenye glucose.
Kwa hiyo, bado zingatia:
aina + kiasi + mchanganyiko + mwitikio wa mwili.
Je, Wali wa Kahawia Ni Bora Kuliko Wali Mweupe?
Wali wa kahawia una sehemu zaidi za nafaka na kwa kawaida una nyuzinyuzi zaidi kuliko wali mweupe uliosafishwa.
Hilo linaweza kuwa faida katika lishe.
Lakini usifanye kosa la kuamini kwamba:
“Brown rice = hakuna kupanda kwa sukari.”
Si hivyo.
Bado ni chanzo cha carbohydrate na kiasi kinabaki muhimu.
Siri Kubwa Sio Chakula Kimoja—Ni Mfumo Wako Mzima
Mgonjwa wa kisukari anayataka kuboresha udhibiti wa glucose anahitaji kuangalia picha nzima.
Chakula.
Kiasi.
Mazoezi.
Dawa inapohitajika.
Usingizi.
Msongo wa mawazo.
Uzito na afya ya mwili.
Ufuatiliaji wa glucose.
Vipimo vya muda mrefu kama HbA1c.
Hivi vyote vinaweza kuhusiana na namna kisukari kinavyodhibitiwa.
Kwa hiyo, usikate tamaa kwa sababu umeacha soda lakini bado kipimo kimoja hakijawa kile unachotarajia.
Badala yake, tafuta sababu kwa kuangalia mfumo mzima.
Maswali Yanayoulizwa Sana
Je, mgonjwa wa kisukari anaweza kula matunda?
Ndiyo. Matunda yanaweza kuwa sehemu ya lishe yenye afya. Kinachohitajika ni kuzingatia aina, kiasi na muktadha wa mlo. Tunda zima mara nyingi huwa chaguo bora kuliko juisi.
Je, mgonjwa wa kisukari anatakiwa kuacha kabisa wanga?
Hapana. Carbohydrate inaweza kuwa sehemu ya lishe ya mtu mwenye kisukari. Muhimu ni aina, kiasi, ubora wa mlo na mahitaji binafsi.
Je, asali ni salama kuliko sukari?
Asali bado ina sukari na inaweza kuongeza glucose ya damu. Haipaswi kuchukuliwa kama chakula kisicho na athari kwa mtu mwenye kisukari.
Kwa nini sukari yangu inapanda hata nikila chakula kidogo?
Sababu zinaweza kuwa nyingi, ikiwa ni pamoja na aina ya chakula, kiasi cha carbohydrate, muda wa kipimo, dawa, kutofanya mazoezi, stress, usingizi, maambukizi au sababu nyingine za kiafya.
Ikiwa glucose iko juu mara kwa mara licha ya juhudi zako, ni muhimu kuzungumza na mtaalamu wa afya badala ya kuongeza au kuacha dawa mwenyewe.
HITIMISHO
Mgonjwa wa kisukari hahitaji kuishi kwa hofu ya chakula.
Anahitaji elimu sahihi ya chakula.
Usiangalie tu kama chakula ni “cha kisukari” au “si cha kisukari.”
Jifunze kujiuliza:
Kina carbohydrate kiasi gani?
Nitakula kiasi gani?
Nitakichanganya na nini?
Kimetayarishwaje?
Mwitikio wa glucose yangu baada ya kula ukoje?
Huo ndio msingi wa kufanya maamuzi bora ya lishe.
Na jambo la mwisho ni muhimu sana: hakuna chakula kimoja kinachoweza kutibu kisukari kwa kila mtu. Lishe inaweza kusaidia sana katika udhibiti wa ugonjwa, lakini baadhi ya wagonjwa huhitaji dawa na ufuatiliaji wa kitabibu.
Lengo si kuacha kula.
Lengo ni kujifunza kula kwa usahihi, kwa kiasi na kwa mpangilio unaoweza kuendelea nao kwa muda mrefu.