Hatari ya Bawasiri Kuvuja Damu: Sababu, Dalili, Madhara na Wakati wa Kutafuta Huduma ya Haraka

Hatari ya Bawasiri Kuvuja Damu: Sababu, Dalili, Madhara na Wakati wa Kutafuta Huduma ya Haraka

Bawasiri kuvuja damu ni hali ambayo watu wengi huiona kama tatizo la kawaida na lisilo na hatari. Mara nyingi damu inayohusishwa na bawasiri inaweza kuwa nyekundu angavu na kuonekana kwenye karatasi ya chooni, juu ya kinyesi au ndani ya choo baada ya kujisaidia. Hata hivyo, jambo muhimu ambalo halipaswi kupuuzwa ni kwamba kutokwa damu kupitia njia ya haja kubwa si uthibitisho kwamba mtu ana bawasiri pekee.

Kwa hiyo, swali la msingi si tu “Kwa nini bawasiri zinavuja damu?” bali pia: “Je, damu hiyo imetokana kweli na bawasiri, na ni kiasi gani cha damu kinachovuja?”

Kwa mtazamo wa kitabibu, hii ni tofauti muhimu sana kwa sababu kutokwa damu kwenye mfumo wa chakula, kitaalamu gastrointestinal bleeding, kunaweza kusababishwa na hali mbalimbali kuanzia bawasiri na mpasuko wa njia ya haja kubwa hadi magonjwa ya utumbo mpana na saratani ya koloni au puru.

Bawasiri ni nini?

Bawasiri, kwa Kiingereza hemorrhoids, ni miundo yenye mishipa ya damu katika eneo la njia ya haja kubwa na sehemu ya chini ya puru ambayo inapovimba au kubadilika na kusababisha dalili huitwa ugonjwa wa bawasiri, hemorrhoidal disease.

Kitaalamu, bawasiri hugawanywa katika makundi mawili makuu:

Bawasiri za ndani (internal hemorrhoids) — hutokea ndani ya njia ya haja kubwa na sehemu ya chini ya puru.

Bawasiri za nje (external hemorrhoids) — hutokea chini ya ngozi inayozunguka njia ya haja kubwa.

Tofauti hii ni muhimu kwa sababu aina ya bawasiri inaweza kuathiri aina ya dalili, ikiwemo maumivu, kuwasha, uvimbe, kutoka kwa bawasiri nje na kutokwa damu.

Kwa nini bawasiri zinavuja damu?

Bawasiri za ndani ndizo zinazohusishwa zaidi na kutokwa damu kwenye njia ya haja kubwa. Damu mara nyingi huwa nyekundu angavu (bright red blood), kwa sababu chanzo chake huwa karibu na sehemu ya mwisho ya mfumo wa chakula.

Wakati wa kujisaidia, hasa mtu anapolazimisha kinyesi kutoka kwa nguvu, shinikizo ndani ya eneo la puru linaweza kuongezeka. Msuguano na shinikizo hilo vinaweza kujeruhi sehemu yenye bawasiri na kusababisha damu kutoka.

Hali zinazoweza kuongeza uwezekano wa bawasiri na dalili zake ni pamoja na:

• kufunga choo (constipation);
• kujikaza sana wakati wa kujisaidia;
• kukaa muda mrefu kwenye choo;
• kuhara kwa muda mrefu;
• lishe yenye nyuzinyuzi chache;
• ujauzito;
• kuongezeka kwa umri;
• na kunyanyua vitu vizito mara kwa mara.

Je, bawasiri inayovuja damu ni hatari?

Inaweza kuwa si hatari, lakini haipaswi kupuuzwa.

Hili ndilo jambo muhimu zaidi katika mada ya hatari ya bawasiri kuvuja damu. Kutokwa damu kidogo mara moja kunaweza kuhusishwa na bawasiri, lakini kutokwa damu kunakorudia, kuongezeka, kuchanganyika na kinyesi au kuambatana na dalili nyingine kunahitaji tathmini ya kitabibu.

Kwa mfano, mtu anaweza kuona damu nyekundu angavu baada ya kujisaidia na kudhani moja kwa moja ni bawasiri. Lakini kitabibu, damu kwenye kinyesi inaweza pia kuhusishwa na anal fissure (mpasuko mdogo wa njia ya haja kubwa), magonjwa ya uchochezi ya utumbo, polyps au saratani ya koloni na puru.

Ndiyo maana si salama kusema kila damu inayotoka kwenye haja kubwa ni bawasiri.

Damu ya bawasiri huwa na rangi gani?

Kwa kawaida, damu inayohusishwa na bawasiri za ndani huwa nyekundu angavu. Inaweza kuonekana:

• kwenye karatasi ya chooni;
• juu ya kinyesi;
• matone ndani ya choo;
• au kwenye maji ya chooni baada ya kujisaidia.

Lakini rangi ya damu pekee haiwezi kuthibitisha chanzo chake.

Kinyesi cheusi sana au kinachoonekana kama lami, kitaalamu melena, kinaweza kuashiria damu iliyosagwa kutoka sehemu nyingine ya mfumo wa chakula na kinahitaji tathmini ya haraka.

Hatari kubwa zaidi: kudhani kila damu ni bawasiri

Mojawapo ya makosa yanayoweza kuchelewesha utambuzi wa ugonjwa ni kusema:

“Nina bawasiri, kwa hiyo damu lazima imetokana na bawasiri.”

Huo si utaratibu salama wa kitabibu.

Mtu mwenye bawasiri anaweza pia kuwa na tatizo jingine la utumbo linalosababisha damu. NIDDK inaonya kwamba kutokwa damu kupitia puru kunaweza pia kuonekana katika magonjwa kama Crohn’s disease, ulcerative colitis na saratani ya koloni au puru.

Kwa hiyo, uwepo wa bawasiri hauondoi uwezekano wa ugonjwa mwingine.

Bawasiri kuvuja damu na kufunga choo

Kufunga choo (constipation) ni moja ya hali zinazoweza kuchangia matatizo ya bawasiri.

Kinyesi kinapokuwa kigumu au mtu anapopata ugumu wa kukitoa, anaweza kujikaza zaidi wakati wa kujisaidia. Straining — yaani kujilazimisha kwa nguvu wakati wa haja kubwa — huongeza shinikizo katika eneo la njia ya haja kubwa.

Mzunguko huu unaweza kuonekana hivi:

Kufunga choo → kinyesi kigumu → kujikaza → shinikizo kuongezeka → bawasiri kuumia → damu kutoka → hofu na usumbufu wakati wa kujisaidia.

Hivyo, afya ya mfumo wa haja kubwa ni sehemu muhimu katika kuelewa na kudhibiti tatizo la bawasiri.

Je, bawasiri zinaweza kusababisha upungufu wa damu?

Ndiyo, kutokwa damu kwa muda mrefu au kwa kiasi kikubwa kunaweza kuchangia upungufu wa damu (anemia), ingawa si kila mtu mwenye bawasiri anayepata tatizo hilo.

NIDDK inataja anemia miongoni mwa matatizo yanayoweza kuhusishwa na bawasiri.

Dalili zinazoweza kuonekana wakati mtu ana upungufu wa damu zinaweza kujumuisha:

• uchovu usio wa kawaida;
• udhaifu;
• kizunguzungu;
• kupumua kwa shida;
• mapigo ya moyo kwenda haraka;
• au kupauka.

Hivyo, mtu anayepoteza damu mara kwa mara hapaswi kuangalia tu kiasi cha damu kinachoonekana kwa macho; anahitaji kuangaliwa pia kwa mtazamo wa athari za upotevu huo wa damu mwilini.

Ni wakati gani bawasiri kuvuja damu huwa dharura?

Kutokwa damu kunahitaji huduma ya haraka ikiwa damu ni nyingi, inaendelea, au inaambatana na dalili zinazoonyesha mwili unaathirika.

Dalili za tahadhari ni pamoja na:

• kutokwa damu nyingi kupitia njia ya haja kubwa;
• kizunguzungu kikali au kuhisi kuzimia;
• kupoteza fahamu;
• mapigo ya moyo kwenda haraka;
• udhaifu mkubwa;
• ngozi kuwa nyeupe au kupauka;
• jasho baridi;
• kuchanganyikiwa;
• kinyesi cheusi kama lami;
• damu iliyochanganyika ndani ya kinyesi;
• maumivu makali ya tumbo;
• homa;
• au kuhara pamoja na damu.

NIDDK inaeleza kwamba kutokwa damu kwa mfumo wa chakula kukiwa kukubwa kunaweza kusababisha shock, hali ya hatari inayohitaji msaada wa dharura.

NIDDK pia inapendekeza kutafuta huduma ya haraka ikiwa kuna maumivu makali ya njia ya haja kubwa pamoja na kutokwa damu, hasa kama kuna maumivu ya tumbo, kuhara au homa.

Bawasiri zinatokea kwa watu wangapi duniani?

Bawasiri ni tatizo la kawaida duniani, lakini makadirio ya kiwango chake hutofautiana kulingana na watu wanaochunguzwa na namna ugonjwa unavyotambuliwa.

Uchambuzi mkubwa wa kimfumo na meta-analysis uliochapishwa katika Annals of Medicine ulihusisha tafiti 150, dataset 210 na watu 8,960,338 kutoka nchi 45. Ulikadiria point prevalence ya ugonjwa wa bawasiri duniani kuwa takribani 25.92%, huku lifetime prevalence ikiwa takribani 27.19%. Makadirio hayo yanaonyesha ukubwa wa tatizo, lakini hayapaswi kutafsiriwa kwamba robo moja ya kila jamii duniani ina dalili kwa wakati mmoja.

Utafiti huo pia uliripoti makadirio ya juu katika eneo la Afrika, takribani 28.07%, ingawa waandishi walisisitiza kwamba tofauti za idadi ya watu na mbinu za uchunguzi huathiri makadirio.

Mfano unaoonyesha kwa nini damu haipaswi kupuuzwa

Fikiria mwanaume mwenye umri wa miaka 55 anayekuwa na kufunga choo mara kwa mara. Siku moja baada ya kujisaidia anaona damu nyekundu angavu kwenye karatasi ya chooni. Kwa kuwa amewahi kuwa na bawasiri, anaamua kwamba tatizo limejirudia na hapati tathmini nyingine.

Wiki kadhaa baadaye damu inaendelea kujitokeza, huku akianza pia kupata uchovu na mabadiliko katika namna anavyopata haja kubwa.

Katika hali kama hii, kosa si kuwa na bawasiri; kosa ni kudhani kwamba bawasiri ndiyo chanzo pekee cha damu bila kutafuta sababu nyingine inapohitajika.

Kitaalamu, historia ya bawasiri haiwezi kuchukua nafasi ya uchunguzi. Daktari anaweza kuhitaji kuangalia eneo la haja kubwa, kufanya digital rectal examination — uchunguzi wa njia ya haja kubwa kwa kidole kilichovaliwa kinga — na, kulingana na historia na dalili, kutumia vipimo vingine vya kuangalia puru au utumbo.

Bawasiri kuvuja damu: vipimo vinaweza kuhitajika

Utambuzi wa bawasiri huanza kwa historia ya mgonjwa na uchunguzi wa mwili. Kwa bawasiri za nje, eneo linaweza kuchunguzwa moja kwa moja. Kwa bawasiri za ndani, uchunguzi unaweza kuhusisha digital rectal examination na wakati mwingine vifaa vya kuangalia ndani ya njia ya haja kubwa na puru.

Ikiwa kuna mashaka kwamba damu inatoka sehemu nyingine ya mfumo wa chakula, daktari anaweza kuamua vipimo zaidi kulingana na dalili na hatari ya mgonjwa. Vipimo vya kutafuta chanzo cha kutokwa damu vinaweza kujumuisha vipimo vya damu, kinyesi, endoscopy au picha za kitabibu inapohitajika.

Je, bawasiri zinatofautianaje na mpasuko wa njia ya haja kubwa?

Anal fissure, yaani mpasuko wa njia ya haja kubwa, pia inaweza kusababisha damu nyekundu angavu.

Tofauti moja muhimu ni kwamba mpasuko mara nyingi huhusishwa na maumivu wakati wa kujisaidia, hasa baada ya kufunga choo. Bawasiri za ndani zisizotoka nje mara nyingi zinaweza kutoa damu bila maumivu makubwa.

Hata hivyo, dalili zinaweza kuingiliana; ndiyo sababu uchunguzi sahihi ni muhimu.

Maswali yanayoulizwa sana kuhusu bawasiri kuvuja damu

Bawasiri zikivuja damu ni ishara ya saratani?

Si lazima. Bawasiri ni sababu inayojulikana ya kutokwa damu kwenye njia ya haja kubwa. Lakini damu inaweza pia kusababishwa na magonjwa mengine, ikiwemo saratani ya koloni au puru. Kwa hiyo, damu inayorudia au inayoambatana na dalili nyingine haipaswi kudhaniwa kuwa bawasiri bila tathmini.

Damu nyekundu kwenye karatasi ya chooni inaweza kuwa bawasiri?

Ndiyo, inaweza kuwa bawasiri, hasa bawasiri za ndani. Lakini damu nyekundu inaweza pia kutokana na mpasuko wa njia ya haja kubwa na sababu nyingine.

Bawasiri zinaweza kuvuja damu kila unapokwenda chooni?

Inawezekana, lakini kutokwa damu kunakorudia kunapaswa kuchukuliwa kwa uzito. Chanzo cha damu kinapaswa kuthibitishwa ikiwa tatizo linaendelea.

Je, damu nyingi ya bawasiri inaweza kuwa hatari?

Ndiyo. Kutokwa damu kwa kiasi kikubwa kunaweza kusababisha upotevu mkubwa wa damu na, katika hali kali, dalili za mshtuko wa mwili.

Ni wakati gani niende hospitalini?

Ikiwa damu ni nyingi au inaendelea, au una kizunguzungu, kuzimia, udhaifu mkubwa, mapigo ya moyo kwenda haraka, ngozi kupauka, jasho baridi, maumivu makali ya tumbo, homa, kuhara damu au kinyesi cheusi, tafuta huduma ya dharura mara moja.

Hitimisho: usipuuzie damu inayotoka kwenye njia ya haja kubwa

Hatari ya bawasiri kuvuja damu haipaswi kupimwa kwa kuangalia damu pekee. Kinachopaswa kuzingatiwa ni kiasi cha damu, kama inarudia, rangi yake, dalili zinazoambatana nayo, umri wa mtu, historia yake ya afya na kama kuna mabadiliko mengine katika mfumo wa haja kubwa.

Bawasiri ni ugonjwa wa kawaida na mara nyingi damu inayohusishwa nazo inaweza kuwa nyekundu angavu. Lakini damu kwenye haja kubwa si dalili inayopaswa kujitafsiri yenyewe. Magonjwa mengine ya njia ya chakula yanaweza kutoa dalili zinazofanana, na kuchelewesha uchunguzi kunaweza kuchelewesha kugundua tatizo muhimu.

Kwa lugha rahisi: usiogope kila unapouona damu, lakini pia usiipuuzie.

Katika afya, tahadhari si hofu; ni hekima ya kuchukua hatua kwa wakati.

Ikiwa una bawasiri zinazovuja damu mara kwa mara, damu ni nyingi, au una dalili za tahadhari zilizotajwa hapo juu, tafuta tathmini ya mtaalamu wa afya.

Dawa inayolenga kusaidia mtu mwenye bawasiri inapaswa kulenga kumaliza kabisa dalili na usumbufu unaohusishwa na bawasiri, kulingana na aina na ukali wa tatizo. Dalili zinaweza kujumuisha maumivu, kuwasha, kuvimba, kuwaka, usumbufu wakati wa kukaa au kujisaidia, na wakati mwingine kutokwa damu.

Kwa bawasiri za ndani, lengo la matibabu linapaswa kumaliza usumbufu unaotokana na uvimbe na kuwasha ndani ya eneo la njia ya haja kubwa. Kwa bawasiri za nje, matibabu hulenga zaidi kumaliza kabisa maumivu, kuwasha, uvimbe na muwasho katika eneo la nje.

BAWESI — kwa matumizi ya ndani na nje

BAWESI imeandaliwa kama bidhaa ya asili inayolenga matumizi mawili:

BAWESI Namba 1 – ya kunywa:
Hulenga matumizi ya ndani kwa mtu anayesumbuliwa na dalili zinazohusishwa na bawasiri.

BAWESI Namba 2 – ya kupaka:
Hulenga matumizi ya nje katika eneo linalosumbua, kwa lengo la kumaliza kabisa usumbufu wote wa bawasiri za nje.

Kwa hiyo, mfumo wa BAWESI unalenga matumizi ya ndani pamoja na ya nje, badala ya kuangalia eneo moja pekee.